{"id":2118,"date":"2020-06-13T09:09:52","date_gmt":"2020-06-13T06:09:52","guid":{"rendered":"https:\/\/petinya.org\/blog\/?p=2118"},"modified":"2020-06-13T09:09:52","modified_gmt":"2020-06-13T06:09:52","slug":"tiyatro-nasil-ortaya-cikti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/petinya.org\/blog\/tiyatro-nasil-ortaya-cikti\/","title":{"rendered":"Tiyatro Nas\u0131l Ortaya \u00c7\u0131kt\u0131?\u0130lk Tiyatro Oyuncular\u0131"},"content":{"rendered":"\n

Kimileri yeni vizyona girecek olan sinema filmleri ile yak\u0131ndan ilgilenir; kimileri i\u00e7inse sinema asla tiyatronun verdi\u011fi tad\u0131 verememektedir. Bir olay \u00f6rg\u00fcs\u00fcn\u00fcn karakterlerin v\u00fccut dilleri ve canl\u0131 hareketleri ile anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tiyatro sanat\u0131, <\/strong>ge\u00e7mi\u015fi olduk\u00e7a eskiye dayanan bir k\u00fclt\u00fcr varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda kendisi ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir sanat olarak g\u00f6r\u00fclse de yap\u0131s\u0131nda bir\u00e7ok farkl\u0131 sanat dal\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Bu y\u00fczden de icra edilmesi ne kadar zor olsa da izleyene besleyici bir keyif verir. Tiyatro sanat\u0131 ve ilk ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 <\/strong>2500 y\u0131l \u00f6ncesine dayanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

<\/span>Tiyatro \u0130lk Nas\u0131l Ortaya \u00c7\u0131kt\u0131?<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n

Antik Yunan tiyatronun do\u011fu\u015f yeri olarak kabul edilmektedir. M\u00d6. 5. ila 4. y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda Yunanl\u0131lar k\u00fclt\u00fcr, sanat, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve estetik a\u00e7\u0131s\u0131ndan en zengin d\u00f6nemlerini ya\u015f\u0131yordu. Bu d\u00f6nem Klasik<\/strong> \u00c7a\u011f olarak<\/strong>\u00a0adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Bu d\u00f6nemde yaz\u0131lan tiyatro eserleri<\/strong>\u00a0\u00e7o\u011funlukla komedi ve tragedya<\/em>\u00a0t\u00fcr\u00fcndedir. \u00d6zellikle de tragedyan\u0131n do\u011fu\u015fu<\/strong>\u00a0Yunan \u015earap Tanr\u0131s\u0131 Dionysos an\u0131s\u0131na s\u00f6ylenen dithirambos \u015fark\u0131lar\u0131na dayanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u015eark\u0131lar gitgide \u015fiirsel bir nitelik kazan\u0131p belirli kal\u0131plar halinde yaz\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dcst\u00fcne bir de zamanla \u015fark\u0131lara hipokrites ad\u0131 verilen bir yan\u0131tlay\u0131c\u0131 karakter eklenerek ilk diyalog \u00f6rnekleri<\/strong>\u00a0olu\u015fturulmu\u015ftur. Tragedya kelimesi teke anlam\u0131ndaki tragos<\/em>\u00a0ve \u015fark\u0131 anlam\u0131ndaki aoide<\/em>\u00a0kelimelerinden t\u00fcreyerek konu\u015fmal\u0131 \u015fark\u0131 anlam\u0131nda kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ok tutulduktan sonra da art\u0131k mitolojik t\u00f6renlerin \u00f6tesinde sanatsal bir boyut kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Dionysos i\u00e7in d\u00fczenlenen t\u00f6renlerden biri de ba\u011fbozumu t\u00f6renleridir. Bu d\u00f6nemlerde insanlar bereketi kutsamak i\u00e7in t\u00fcrl\u00fc e\u011flenceler ve halk ge\u00e7itleri d\u00fczenlerlerdi. Bu ge\u00e7it t\u00f6renlerinin halk aras\u0131nda taklit edilmeye ba\u015flanmas\u0131yla komedyan\u0131n do\u011fu\u015fu<\/strong>\u00a0ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f oldu. K\u00fclt\u00fcr ve sanata verdi\u011fi \u00f6nemle nam salm\u0131\u015f olan Peisistratus<\/em>\u00a0Atina\u2019da tragedya yar\u0131\u015flar\u0131<\/strong>\u00a0ba\u015flatarak sonras\u0131nda buna komedyay\u0131 da dahil etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"Tiyatro<\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/span>Antik Yunan\u2019daki \u0130lk Tiyatro Oyuncular\u0131<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n

Ge\u00e7mi\u015fte imkanlar k\u0131s\u0131tl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in tiyatro oyununun yazar\u0131<\/strong>\u00a0ile oyuncular\u0131n ortak oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Hatta bir ki\u015fi birden fazla rol de \u00fcstlenmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk komedya yazar\u0131 olarak Aristophanes<\/em>\u00a0ve ilk tragedya yazarlar\u0131 olarak da Euripides, Sophokles, Aiskhylos<\/em>\u00a0bulunmaktad\u0131r. Bu yazarlar\u0131n yazm\u0131\u015f oldu\u011fu oyunlardan baz\u0131lar\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015fmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Peisistratus\u2019un organize etti\u011fi tragedya yar\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ilk kazanan\u0131<\/strong> Thespis<\/em>,<\/span> hem ilk tiyatro oyuncusu<\/strong>\u00a0hem de ilk oyun yazar\u0131d\u0131r. Koerillos Thespis\u2019in izinden giderek bu yar\u0131\u015flar\u0131 on \u00fc\u00e7 sefer kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca 160\u2019\u0131n \u00fczerinde oyun yazd\u0131\u011f\u0131 bilgisi mevcuttur. Ancak oyunlar\u0131n\u0131n hi\u00e7biri g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015famam\u0131\u015ft\u0131r. Frinikos<\/span> ise ilk kad\u0131n tiyatro karakteri<\/strong>\u00a0ile \u00fcnl\u00fcd\u00fcr. Bug\u00fcne kadar gelebilmi\u015f en eski tiyatro oyunu<\/strong>\u00a0Aiskilos\u2019a ait olan \u2018\u2019Tebai \u00d6n\u00fcnde Yedi Komutan<\/span><\/em>\u2019\u2019d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

<\/span>\u0130lk \u0130lkel Tiyatro Sanat\u0131<\/strong> – Tiyatro Nas\u0131l Ortaya \u00c7\u0131kt\u0131?<\/span><\/h2>\n\n\n\n

Her ne kadar modern tiyatronun do\u011fu\u015fu<\/strong>\u00a0Antik Yunan\u2019a dayansa da asl\u0131nda ilkel insanlar\u0131n ilk temsilleri sergiledikleri bulunmu\u015ftur. M\u00d6. 40.000 \u2013 10.000 y\u0131llar\u0131 aras\u0131na denk gelen \u00dcst Paleolitik \u00c7a\u011f\u2019da Avrupa\u2019daki ilkel insanlar ilk simgesel temsilleri ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Bu insanlar\u0131n ma\u011fara duvarlar\u0131na yapt\u0131klar\u0131 resimlerde v\u00fccutlar\u0131na hayvan postlar\u0131 ge\u00e7irerek do\u011fa olaylar\u0131n\u0131 taklit ettikleri g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ayr\u0131ca bu \u00e7izimler tarihteki ilk kost\u00fcm ve maske kullan\u0131m\u0131<\/strong>\u00a0ile ilk tiyatro sanat\u0131 \u00f6rne\u011fi niteli\u011findedir.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"Milattan<\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n

Maske, tiyatrolarda uzunca bir s\u00fcre anonimlik sa\u011flamak i\u00e7in tercih edilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca ki\u015finin oldu\u011fundan daha farkl\u0131 bir kimli\u011fe b\u00fcr\u00fcnmesinin de en kolay yollar\u0131ndan biridir. Ayr\u0131ca ilkel insanlar\u0131n \u00e7izimlerinde tanr\u0131lar\u0131 temsil eden taklitler<\/strong>\u00a0de mevcuttur. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde avlanmak ya da ya\u011fmur ya\u011fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in ilk temsili danslar\u0131 d\u00fczenlemi\u015flerdir. Bu danslar\u0131n temas\u0131 genellikle \u00f6lme ve yeniden dirilme \u00fczerine kuruludur. T\u00fcm bunlar ilk kurall\u0131 oyun \u00f6rne\u011fi<\/strong>\u00a0olarak de\u011ferlendirilebilir.<\/p>\n\n\n\n

<\/span>Modern Tiyatronun Do\u011fu\u015fu<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n

Bug\u00fcnk\u00fc bilinen \u015fekliyle tiyatronun k\u00f6keni<\/strong>\u00a0Antik Yunanl\u0131lara dayanmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc o \u00e7a\u011flarda yaz\u0131lan ve oynanan oyunlar gerek g\u00fcndelik dil kullanmalar\u0131 gerekse de kamuya a\u00e7\u0131k olmalar\u0131 ile bug\u00fcnk\u00fc oyunlara benzerler. Hatta Eski Yunan tiyatrosunun 10 \u2013 20 bin ki\u015fi aras\u0131nda kapasiteye sahip oldu\u011fu bilinmektedir. Ayr\u0131ca Yunanl\u0131lar\u0131n zaten hasat mevsiminde e\u011flenmeye olan d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, halk\u0131n \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imi ve cinselli\u011fin hoyrat\u00e7a ya\u015fanmas\u0131 tiyatro oyunlar\u0131n\u0131 da etkilemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

M\u00d6. 1. y\u00fczy\u0131l ortalar\u0131nda tragedya art\u0131k b\u00fct\u00fcn\u00fcyle gerilerken komedya y\u00fckselmi\u015ftir. Sonras\u0131nda oyunlara mitoloji de dahil olmu\u015ftur. Aristo\u2019nun Poetika eserinden esinlenen tiyatro yazarlar\u0131<\/strong>\u00a0zaman, mekan ve eylem \u00fc\u00e7genine dayal\u0131 oyunlar \u00fcretmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Tiyatronun Roma\u2019ya s\u0131\u00e7ramas\u0131yla b\u00fct\u00fcn Avrupa\u2019ya yay\u0131lmas\u0131 da h\u0131z kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"Modern<\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n

Orta\u00e7a\u011f\u2019da tiyatro sanat\u0131<\/strong>\u00a0bir hokkabazl\u0131k g\u00f6sterisi olarak g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Grup halinde ya da tek ki\u015filik g\u00f6steriler hem halk\u0131 hem de aristokratlar\u0131 e\u011flendirmek i\u00e7in d\u00fczenlenmi\u015ftir. 13. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda ise tiyatro dinin etkisinden uzakla\u015farak ilk olarak ev ad\u0131 verilen tahta platformlar \u00fczerinde icra edilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Orta\u00e7a\u011f\u2019da din adamlar\u0131n\u0131n yayd\u0131\u011f\u0131 bildirileri y\u00fcz\u00fcnden yeni eserler \u00fcretilememi\u015f olsa da ilk tiyatro sahnesi<\/strong>\u00a0ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.B\u00f6ylece modern tiyatronun ad\u0131mlar\u0131 at\u0131lm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n

\n
\n

\u0130\u00e7indekiler<\/p>\nToggle<\/span><\/path><\/svg><\/svg><\/span><\/span><\/span><\/a><\/span><\/div>\n